Na podstawie rozkazu z 19 września 1939 r. Berii, stworzono obozy dla jeńców wojennych zatrzymanych przez Armię Czerwoną. System obozów podlegał NKWD. W odróżnieniu od Niemców, Sowieci nie byli odpowiednio przygotowani do przyjęcia licznych polskich jeńców, co wpłynęło na warunki ich przetrzymywania. Jednym z pierwszych obozów był ten w Łucku, gdzie zgromadzono ok. 6000 żołnierzy. Wielu jeńców trafiło także do obozów na Ukrainie.

Geografia akcji AB i Zbrodni Katyńskiej – katyn.ipn.gov.pl

Początkowy czas w obozach był trudny. Jeńcy byli gromadzeni w prowizorycznych miejscach, otoczonych drutem kolczastym. Pomimo trudnych warunków, na terenach dawniej polskich mogli liczyć na wsparcie ludności. W obozach dokonano pierwszej ewidencji wziętych do niewoli żołnierzy.

Zgodnie z rozkazem Berii miało powstać osiem głównych obozów oraz dwa dodatkowe. Wielu obozów umiejscowiono w byłych klasztorach czy koloniach NKWD. Przykładowo, obóz ostaszkowski znajdował się na wyspie Stolobnoje, obóz juchnowski na terenie sanatorium, a obóz kozielski w byłym monasterze Pustelni Optyńskiej.

Dziś w Ostaszkowie ponownie działa klasztor z kaplicą poświęconą Matce Boskiej Częstochowskiej. Większość dawnych obozów posiada bogatą historię, często związaną z klasztorami czy miejscami sakralnymi. Wielu Polaków przetrzymywanych w obozach nie przeżyło, ale ci, którzy przetrwali katyńską masakrę, byli przetrzymywani w obozie w Griazowcu.