W dniu 13 kwietnia 1943 roku, radio niemieckie ogłosiło coś, co wstrząsnęło światem – odnaleziono masowe groby, w których znajdowały się ciała zaginionych polskich oficerów. Oskarżenie padło na Sowietów, a informacja wywołała popłoch we władzach zachodnich Aliantów. Ale czy Niemcy mówili prawdę?
11 kwietnia Agencja Transocean doniosła o odnalezieniu zwłok aż 10 tysięcy polskich oficerów w Lesie Katyńskim. A dwa dni później, 13 kwietnia 1943 roku, radio niemieckie nadało wiadomość, która przyszła niczym grom z jasnego nieba:
„Ze Smoleńska donoszą, że miejscowa ludność wskazała władzom niemieckim miejsce tajnych egzekucji masowych wykonywanych przez bolszewików i gdzie GPU wymordowało 10 tysięcy polskich oficerów.”
Sowieckie władze i GPU, oskarżone o tę makabryczną zbrodnię, stały w obliczu międzynarodowego skandalu. Władze niemieckie udały się do miejsca o nazwie Kosogory, będącej sowieckim uzdrowiskiem, gdzie dokonały przerażającego odkrycia. W jednym z grobów o wymiarach 28 metrów długości i 16 metrów szerokości znaleziono trupy oficerów polskich, ułożone w dwunastu warstwach. Byli w pełnych mundurach wojskowych, częściowo powiązani, a wszyscy mieli rany od strzałów rewolwerowych w tyle głowy.
Identyfikacja oficerów nie sprawiła trudności, ponieważ ciała były w stanie mumifikacji, a przy nich pozostawiono papiery osobiste. Wśród zamordowanych znajdowali się polscy oficerowie, m.in. gen. Smorawiński z Lublina. Okazało się, że oficerowie początkowo przebywali w Kozielsku pod Orłem, skąd w lutym i marcu 1940 roku zostali sprowadzeni bydlęcymi wagonami do Smoleńska, a stamtąd ciężarówkami przewiezieni do Kosogor, gdzie zostali wymordowani przez bolszewików. Poszukiwania i odkrycia nowych grobów były w toku, a pod już wykopanymi warstwami znajdowały się kolejne. Ogólna liczba zamordowanych oficerów oceniana była na 10 tysięcy, co odpowiadało mniej więcej całemu polskiemu korpusowi oficerskiemu, wziętemu przez bolszewików do niewoli.
To odkrycie wywołało ogromne poruszenie w krajach alianckich. Nikt nie kwestionował prawdziwości tego tragicznego odkrycia, ale pojawiło się jedno pytanie: kto jest odpowiedzialny za tę zbrodnię?
Warto jednak zrozumieć, że to wydarzenie miało miejsce w kontekście II wojny światowej. Do lutego 1943 roku trwało oblężenie Stalingradu, a Niemcy stracili inicjatywę na froncie wschodnim. Całkowicie utracili ją dopiero po bitwie pod Kurskiem w sierpniu 1943 roku.
Prezydent Roosevelt i premier Churchill obawiali się możliwości zawarcia osobnego traktatu pokojowego między ZSRS a III Rzeszą, co mogłoby zakłócić sojusz aliantów. W obliczu oskarżeń Niemiec, które oznaczałyby obrazę wobec sowieckiego rządu, istniało ryzyko, że Stalin mógłby szukać nowych sposobów porozumienia z Hitlerem.
W odpowiedzi na oskarżenia Niemiec, radio Moskwa odrzuciło te oskarżenia, nazywając je kłamstwami i oszczerstwami niemieckiego propagandowego aparatu. Twierdzili, że to Niemcy dokonali masowego rozstrzelania polskich oficerów latem 1941 roku, kiedy to wojna była na wschodnich terenach w pełnym rozkwicie.
Jak się okazało, próby Niemiec zasłonięcia prawdy i przekłamania historii były jednym z elementów propagandowej machiny wojennej. Dalsze dochodzenie wykazało, że szczątki z grobów przedchrześcijańskich nie miały nic wspólnego z ciałami polskich oficerów, a oskarżenia Niemiec okazały się fałszywe.
Katyńska zbrodnia to jedno z najbardziej tragicznych wydarzeń II wojny światowej, ale jej prawdziwy przebieg i odpowiedzialność za nią pozostają obiektem wielu debat i dochodzeń historycznych. Ważne jest, aby poznać kontekst tych wydarzeń i dążyć do prawdy, aby oddać hołd ofiarom i upamiętnić ich pamięć.
