Mroczna strona historii – współpraca między NKWD (sowiecką tajną policją) a Gestapo (niemiecką tajną policją) w okresie II wojny światowej. Wydarzenia, które zaszły w 1939 roku, miały wpływ na losy wielu ludzi i wpisują się w historię Zbrodni Katyńskiej.
W 1939 roku, 28 września, III Rzesza i ZSRS podpisały w Moskwie traktat o granicach i przyjaźni. To wydarzenie oznaczało czwarty rozbiór ziem polskich i narzuciło nową rzeczywistość dla Rzeczypospolitej. Co jednak jest bardziej szokujące, tajne załączniki tego traktatu przewidywały współpracę NKWD i Gestapo w zwalczaniu polskich organizacji niepodległościowych. Oba kraje zobowiązały się tłumić polską propagandę i informować się nawzajem o podejmowanych środkach w celu realizacji tego zadania.
Przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych i ludowy komisarz spraw zagranicznych ZSRS Wiaczesław Mołotow składa podpis pod niemiecko-sowieckim układem o granicach i przyjaźni z 28 września 1939 r. W tle widoczni m.in minister spraw zagranicznych Rzeszy Joachim von Ribbentrop i Józef Stalin, National Archives and Records Administration.
To partnerstwo przyniosło szereg skutków. W wyniku tych porozumień odbyły się tematyczne konferencje które to miały miejsce w latach 1939–1941 w Brześciu, Przemyślu, Zakopanem oraz Krakowie, gdzie przedstawiciele policji i sił bezpieczeństwa obu okupantów omawiali wspólne działania. Jednym z wyników tej współpracy była wymiana jeńców wojennych. Strona sowiecka przekazała Niemcom ponad 42 tysiące jeńców polskich, co było wynikiem decyzji Biura Politycznego Centralnego Komitetu WKP(b) w Moskwie.
Zakopane, grudzień 1939 r., Narodowe Archiwum Cyforwe
Kolejnym aspektem tej współpracy była wymiana ludności pochodzenia niemieckiego ze strefy sowieckiej z ludnością ukraińską, białoruską i rosyjską ze strefy niemieckiej. Choć istnieją sugestie o tajnych konferencjach NKWD i Gestapo w Polsce, brak jest konkretnych dowodów potwierdzających te wydarzenia.
Wizyta radzieckiej delegacji ds przesiedlenia w Zakopanem. Widoczni m.in. Ludwig Fischer (piąty z prawej w pierwszym rzędzie), Litwinow (czwarty z prawej w pierwszym rzędzie)
Warto również zaznaczyć, że oficjalne spotkania urzędników obu stron zbiegały się z dalszymi przesiedleniami oraz likwidacją polskich elit. Akcja przesiedlania Niemców z Wołynia i Małopolski oraz masowa deportacja ludności polskiej z ziem wschodnich RP to kolejne przykłady dramatycznych wydarzeń z tego okresu.
Ostatnie spotkania przedstawicieli NKWD i Gestapo miały miejsce tuż przed decyzją o zbrodni katyńskiej i Akcją AB. To wydarzenia, które na zawsze pozostaną w pamięci historii.
Historia ta ukazuje, jak skomplikowana i brutalna była rzeczywistość okupacji Polski w czasach II wojny światowej. Warto o tym pamiętać, aby docenić trudne wybory, jakie stawiano przed ludźmi w tamtych czasach, poznać Polską tożsamość narodową i zrozumieć z jakie tragiczne wydarzenia miały miejsce na terenach naszej ojczyzny.
